De verscheidenheid van Afrikaanse kunst

Abstracte kunst van de Makonde stam
Abstracte Afrikaanse kunst
van de Makonde stam

Het is niet eenvoudig om Afrikaanse kunst in het algemeen te beschrijven, vanwege de grote diversiteit ervan over het hele continent.

Van Mali tot Ethiopië en van Egypte tot Angola is kunst te vinden die specifiek is voor iedere desbetreffende regio. Toch zijn er vrijwel altijd kenmerken te vinden die de kunst onmiskenbaar Afrikaans maakt.


Vormen van Afrikaanse kunst

Hoewel er allerlei vormen van Afrikaanse kunst te vinden bestaan, zijn bijvoorbeeld Afrikaanse schilderijen niet vaak te zien. De Afrikaanse stijl is meer gericht op driedimensionale vorm van expressie.

Beeldhouwwerken en sculpturen maken het gros uit van de door artiesten gekozen stijl. Dit geldt vooral voor de rijk versierde ceremoniële kunstuitingen waar Afrika zo bekend om is.

In sommige gebieden werd ook vaak textiel gekozen als het medium voor expressie. Maar de decoratieve doeken werden bijna altijd in de eerste plaats als kleding gebruikt. Pas secundair gold en geldt het artistieke element. Ingewikkeld geweven manden zijn een andere voorbeeld van een functionele vorm van kunst.

Kunst in en bij de muziek

Afrikaanse kunst is ook niet gelimiteerd tot statische werken. Artistieke werken van dans en muziek zijn immers ook wijdverbreid.

Veel prachtige Afrikaanse kunstwerken zijn in de vorm van kostuums en maskers. Dit geeft al duidelijk aan dat deze kunstwerken bedoeld zijn om te gebruiken in combinatie met dans en muziek.

En veelal had en heeft die dans weer een ceremoniële betekenis. Afrikaanse kunst is dehalve ook hierin weer veelal functioneel.

Het onderwerp van de kunstuitingen

Masker van de Bwa stam, Burkina Faso
Masker van de Bwa stam,
Burkina Faso

Hoewel er ook vaak dieren worden uitgebeeld, is de mens toch het belangrijkste onderwerp van Afrikaanse kunst. Of het nu realistisch, abstract, of symbolisch is, de vrouwelijke of mannelijke vormen staan vaak centraal bij de verschillende kunstuitingen.

Zelfs bij deze gelimiteerde scope, vertoont de Afrikaanse kunst toch een grote diversiteit. In hun creativiteit kiezen de kunstenaars voor verschillende niveau's van abstractie.

Mensen en gezichten worden uitgebeeld zonder altijd toevlucht te nemen tot een realistische interpretatie.

Een primitieve stijl?

De algemene stijl van Afrikaanse kunst wordt altijd beschreven als primitief. Maar die beschrijving doet afbreuk aan de artiest. Het is ook vooral de interpretatie van de Europese ontdekkingsreizigers, die meer bekend waren met de klassieke stijlen van kunst in Europa.

In tegenstelling tot kunst die, zoals in Europa, vooral geproduceerd is voor decoratie, had Afrikaanse kunst altijd een specifiek doel. De kostuums, maskers, en beelden hadden ceremoniële bedoelingen, en veel van de symbolen hadden een spirituele betekenis.

Maskers zijn de meest ceremoniële kunstuitingen. Ieder masker was zo vormgegeven om specifieke krachten te geven aan de persoon die hem droeg, meestal de medicijnman. Het waren dus belangrijke artikelen, niet slechts bedoeld voor aan de muur.

Materialen

De materialen die het meest gebruikt zijn, geven de beschikbare bronnen in het land van herkomst aan. Delen van Afrika met veel bomen en bossen leveren veel hout voor houtsnijwerken. De aanwezigheid van olifanten en neushoorns betekent dat ivoor beschikbaar is.

Landen als Ghana en Benin zijn rijk aan mineralen, zodat in hun kunst ook vaal brons, goud, en andere metalen voorkomt.

Geschiedenis van de kunst in Afrika

Gegeven het feit dat de mensheid zijn oorsprong kent in Afrika, is het niet vreemd dat de eerste kunstvormen ook hier gevonden zijn.

Rotstekeningen van maar liefst 9000 jaar oud zijn te vinden in diverse delen van Afrika. En de oudste bewaard gebleven sculpturen zijn gevonden in Nigeria, zij zijn gedateerd op 500 voor Christus.

De meeste kunstwerken werden van natuurlijke en organische materialen (vooral hout en dierlijke materialen). Het is dus niet vreemd dat deze de tand des tijds vaak niet hebben doorstaan. Hierdoor is helaas veel van de historische tijdlijn van Afrikaanse kunst verloren gegaan.

Hedendaagse Afrikaanse kunst is beïnvloed door de westerse en Europese ideeën, maar nog altijd erg Afrikaans.

Sculpturen en textiel voeren nog altijd de boventoon. Maar veel van het ceremoniële aspect is verdwenen in de moderne tijd. De kunst wordt nu meer gemaakt om de schoonheid van de Afrikaanse cultuur te reflecteren, zonder dat er een bruikbare toepassing voor is.