De aanstekelijke Afrikaanse Dans

Traditionele dans in Togo
Traditionele dans in Togo

Afrikaanse dans maakt deel uit van de cultuur en levensstijl van vele Afrikaanse stammen, meer dan welk artistiek medium dan ook. Dans en muziek zijn onderdeel van de dagelijkse activiteiten, en zijn vaak zo geïntegreerd dat ze niet meer gezien worden als aparte functies.

Als begeleiding van de dans, zijn de drums en gezang het meest gangbaar. De zware, en ingewikkelde beats in Afrikaanse muziek komen voort uit het gebruik van verschillende soorten drums. Maar als er geen drums voorhanden zijn, dan nog zijn Afrikaanse dansers in staat om een vast ritme te behouden, omdat ze vanaf hun geboorte daarin getraind zijn.

Zoals bij traditionele Afrikaanse muziek, zijn de verschillende gelijktijdige beats een belangrijke eigenschap van Afrikaans dansen. Het is vrij normaal dat een dans 2 of zelfs 3 verschillende beats volgt, tegelijkertijd wel te verstaan. Deze stijl wordt “cross-rhythm” genoemd.

Dansen voor een doel

De meeste Afrikaanse dansen hebben een specifiek doel, en worden alleen voor dat doel gebruikt. Dat houdt ook in dat bepaalde dansen alleen door mannen, en andere alleen door vrouwen worden gedanst.

De dans is iets waar aan dient te worden deelgenomen, het is niet bedoeld om naar te kijken. Hele dorpen nemen deel aan een dans, wanneer het doel van de dans op hen van toepassing is.

Het concept van 2 mensen die samen dansen voor hun eigen plezier is niet bekend in Afrika. In sommige culturen kan hier zeer bedenkelijk op worden gereageerd. Wanneer groepen samen komen om te dansen, worden mannen en vrouwen meestal juist van elkaar gescheiden, om ieder hun eigen rol in de dans uit te voeren. Ook leeftijdsgroepen kunnen ook apart gehouden worden, afhankelijk van de dans.

Er zijn verschillende dansen voor geboortes, bruiloften, en het bereiken van een bepaalde leeftijd, maar ook bijvoorbeeld voor het verwelkomen van bezoekers in het dorp.

Spiritualiteit en de geestenwereld

Religieuze of spirituele dansen zijn vaak onderdeel van een ceremonie. Daarbij zijn meestal geesten van voorouders of van de natuur betrokken, evenals verschillende goden. Het is heel normaal dat daarbij maskers of beelden gebruikt worden, als rekwisieten bij een ceremoniële dans.

Een religieuze dans kan uitgevoerd worden om te vragen om regen, om dank te zeggen, of gewoonweg om de geesten te eren. Maar ook bij andere uitingen kunnen de geesten een rol spelen.

Regionale dansstijlen

Dansers in Kitgum, Oeganda
Dansers in Kitgum, Oeganda

Alle lichaamsdelen kunnen gebruikt worden bij een dans. Het stampen van de voeten, en het zwaaien met de armen worden daarbij het meest gebruikt. Meestal is het lichaam daarbij continu in beweging.

In vele regio’s ligt de focus van een dans op zon bepaald type beweging. Dit kunnen schop-bewegingen zijn, springen, of schudden. Een dergelijke beweging is vaak kenmerkend voor de regio of voor de stam.

Voorbeelden van Afrikaanse dansen

De unieke sprong dans van de Masai krijgers in Kenia en Tanzania is bij vele mensen bekend. Toch is het slechts één van de vele dansen van deze stam. Deze dans wordt de Adumu genoemd, en het is bedoeld als een competitie tussen de krijgers om hun kracht te tonen bij hun pogingen om hoger te springen dan de anderen.

Een andere zeer atletische dans is de Mohobelo, onderdeel van de Sotho cultuur in Lesotho en Zuid-Afrika. Het is een “loop-dans”, waarbij de mannen grote stappen nemen en in het rond springen.

Nog een voorbeeld van een typische dans is de Moribayasa. Deze wordt uitgevoerd door vrouwen in Guinea om ongeluk af te wenden. Eén vrouw verbrandt haar kleding bij een boom terwijl de andere vrouwen van het dorp om haar heen dansen.

Chaotisch of niet?

Een dansgroep in Oeganda
Een dansgroep in Oeganda

Hoewel veel dansen nogal chaotisch overkomen bij de ongetrainde toeschouwer. Toch is de Afrikaanse dans vaak heel precies. Alle bewegingen dienen precies zo te worden uitgevoerd zoals de traditie bepaalt. De dansers volgen de patronen en het is zeer zeldzaam dat er nieuwe bewegingen worden geïntroduceerd, of dat er geïmproviseerd wordt.

Helaas kan een dans niet worden bewaard zoals dat bij een kunststuk mogelijk is. Hierdoor zijn vele Afrikaanse dansen verloren gegaan, omdat vele Afrikaanse stammen hun traditionele levenswijze vaarwel hebben gezegd.

Sommige dansen worden tegenwoordig alleen nog uitgevoerd door groepen die dat doen om ze voor de vergetelheid te behoeden. Anderen worden nog altijd uitgevoerd door traditionele stammen zoals de Masai, deels ook om toeristen te vermaken.